A iste recorriu li dizimos a Ruta de "la Unión" porque mos lebará a conoxer, alto u baxo, a parti d'o Lugar que s'empezipió a edificar cuan o rezinto meyebal estió insufizién ta acubillar a esplosión demografica que sennificó en Cosuenda "el Tratado de la Unión", en lo cualo se chunión ta 1647 barios labradors, mercando machos, campos, ezetra... ta dimpués arrendar-los ta "los unidos", y sennificó una crexedura de poblazión de 71 casas que bi eba ta 1646 ta 120 ta 1709 y ta 300 ta 1771. (Pulsia astí ta beyer o Plano toristico de Cosuenda) (Bersión orixinal en castellán)

 

Dito ísto empezipiamos, como en totas istas rutas, en “la Plaza’l Mercau” [1], ufizialmén Plaza de España y que como ya emos dito en a Ruta Meyebal empezipió estando un chicot fosal, “el Fosal de San Juan” y estió urbanizada en o sieglo XVI ta azoque y en iste tiempo tamién se cheneralizan en iste puesto as execuzions publicas, ya que yera o puesto más amplo y cabeba muita chen.

 

En “la Plaza’l Mercau” encara podemos apreziar l'antiga posada, d'o sieglo XVI, y bel ráfel tradizional en as casas, antimás de poder-mos prexinar do agora se troba “la Casa Lugar”, o edifizio amariello que fa de siede t'o Conzello, l'antiga armita de San Chuan que en ixe tiempo estió cuan luzió a suya masima esplendor, dica que se construyó a ilesia nueba ta 1686.

 

Tamién tenemos os muros d'esfensa d'o río con os alazez orichinals d'os finals d'o sieglo XVII, no asinas o tapial, estricallau barias bezes por o río, y un chicot puen piatonal, “el Puente la Plaza”, racada de lo primer, d'os finals d'o sieglo XVII tamién.

 

Mos colocamos chusto ta l'atra estrimera de “la Casa Lugar”, an dentra “la Carretera”, ufizialmén Paseo de Don Fermín Gutiérrez Muro, parti antis zarrada de “la Plaza’l Mercáu” y ubierta t'os prenzipios d'o sieglo XX, cuan se construyó a carretera que da azeso ta Cosuenda.

 

Continamos por ísta a la güembra d'os plataners apreziando bella casa t'a man dreita con zierta balura urbanistica.

 

Plegando t'o costau de “el Puente’l Parque” tenemos t'a dreita “la Casa Cultura” edifizio de ladriello construyiu ta 1994 y una miaja más adebán tenemos barias casas, d'o sieglo XVIII y XIX y construyidas denzima d'as restas de l'antiga muralla, con ráfels y frontreras de mena tradizional.

 

Do rematan istas casas encara podemos apreziar una chicota torre d'a muralla, “la Torre l’Ospital” [2], combertida güei en casa.

 

Y cruzando a carrera tenemos “la Casa’l Medico”, edifizio que anque autugalmén poseye un dudoso gusto estetico tiene una balura istorico prou importán, pues en o suyo solar se trobaba l'antigo Espital de Cosuenda, do s'aduyaba a morir a os nuestros debampasaus.

 

Debán de “la Casa’l Medico” baxa una chicota costera, la cullimos y dentramos en “la Replazeta’l Molino” [3], urbanizada en o sieglo XVII, anque prou transformada, y dita d'ista traza por l'antigo molín y almazara de zeite que se i trobaba y que estió funzionando dica bien dentrau o sieglo XX.

 

Tornamos a salir ta “la Carretera” y si chiramos a bista t'a cucha podremos beyer una parti de mon que se desmontó ta que dentrase ísta. Continamos t'a dreita y plegando t'o cruze t'a dreita atra bez por “el Puente’l Labadero”, substituto d'atro que tamién yera substituto de “el Puente Roto”, que se trobaba una miaja más abaxo d'íste, y que yera de meyo punto y que estió construyiu en o sieglo XVIII y espaldau en os años 50 d'o sieglo XX ta premitir o paso de beiclos.

 

Lo cruzamos e imos dixando t'a cucha "el Labadero" y “el Matadero” [4], dos edificazions d'a metá d'o sieglo XX y que encara s'emplegan, si bien “el Matadero” no se puede emplegar legalmén dende l'año 2001.

 

Continando reuto plegamos ta “el Parque la Balsa” [5], dixando t'a cucha “la Balsa” y cruzando lo río por “el Puente la Balsa”, chicot puen de meyo punto feito ta 1997 que intenta remerar a “el Puente Roto”.

 

Cruzau “el Puente la Balsa” podemos discansar una miaja en iste parque u prener un bocau mientres apreziamos as distintas espezies bexetals que pueblan iste poliu puesto.

 

Feito iste discanso podemos continar o curso d'o río entabaxo dica que pleguemos ta “la Caseta las Brujas” [6], chicota edificazión d'o sieglo XVI que contiene un pozo y que rezenta la lienda de tradizión popular que ixe pozo se comunica direutamén y por meyo d'un pasadizo con o Castiello y que d'ista traza en tiempos d'encorralamiento los abitadors d'íste podeban baxar t'o río a cullir augua u fuyir por astí a o encorralamiento, tamién se rezenta que ixa casa la fizo lo mismismo Diaple en una nuei por encargo d'as bruxas y que por ixe pasadizo, transformadas en mixins negros, lograban dentrar en a Ilesia Alta, y cambear as cosas de puesto, y en as casas con pozo, estando sinonimo de muita mala suerte trobar un mixín negro afogau en o pozo d'a casa y coinzidindo, rezenta la tradizión popular, con o fallezimiento de bella muller en o Lugar, y que se i riuniban as bruxas ta esbolar en prozesión a l'aquelarre en "Peñas Planas". Güei encara se puede beyer bel mixín negro rondoniando por o suyo arredol, sobre tot cuan se fa de nueis.

 

Dexando as liendas y si disponemos de tiempo podemos apologar una miaja más a nuestra gambada puyando con cudiau ta "la Carretera" y buscando entre o pinar podemos trobar un conchunto de 19 espelungas organizadas en 4 carreras. Belunas estión abitadas dica o primer terzio d'o sieglo XX y dentrando-ie encara se puede debinar a organizazión d'as cambras y as parez esteriors d'as casas que las conteneban.

Una bez feito ísto tornaremos por o camín que emos beniu dende “el Matadero” y antis de plegar-ie chiramos t'a dreita por “el Rabal del Río Bajo” y puyando a chicota costera chiramos t'a cucha y plegamos ta “el Rabal de Carramonazí”, empezipiau a edificar t'os prenzipios d'o sieglo XIX.

 

Lo primero que nos clama l'atenzión ye “la Casa Gonzalo” [7], una d'as cuatro casas siñorials de Cosuenda, que ye un solenne caserío rezienmén restaurau y  que preside “la Replazeta Carramonazí”, en lo cualo podemos apreziar os suyos dos soportals de meyo punto, a suya frontera ibrida, o suyo escudo nobiliario y una chicota losa de zeramica que mete o nombre d'a carrera.

 

Debán d'ista casa, t'a dreita tamién tenemos bellas casas que son parti d'iste Rabal y que son de prenzipios d'o sieglo XIX, poseyendo bel ráfel de corte tradizional.

 

No continamos por ista carrera, sino por la que i puya una miaja y rodía “la Casa Gonzalo” y mos trobamos a o fundo con “la Casa las Bayonas” [8], atra casa siñorial, d'o sieglo XVIII, bibienda familiar por parti de mai d'a zelebre pianista aragonesa Pilar Bayona López de Ansó, de la cuala la chen gran encara se remera benindo a pasar a ista casa os estius.

 

En “la Casa las Bayonas”, dentro d'a suya esferra encara podemos apreziar o soportal suyo de piedra negra, con o escudo nobiliario denzima d'íste, o suyo rafel de fusta poco pronunziau, a suya frontera a tres plandas, con dos finestras relladas, dos balcons y en a parti superior barios bentanos adintelaus, a chicota losa que mete o nombre d'a carrera y atra con o lumero d'a casa y un caño de fierro que fa d'arbellón ta l'atro costau d'a casa.

 

A Fundazión Pilar Bayona ye buscando poder riabilitar ista casa ta fer-ie un museu con a obra d'a pianista.

 

“La Casa las Bayonas” mos da paso a una d'as carrera más polidas de Cosuenda “la Calle la Zeida”, ufizialmén Calle de Pilar Bayona, la más populosa dica fa bien poco, lo que mos remera aquella rondadera cosuendana que diziba:

 

En la calle de la Ceida

se paró un día un galán

y al ver las mozas que había

ya no quiso salir más.

 

Que sennifica "En a Calle la Zeida / s'aturó un diya un zagal / y cuan beyió as mozas que bi eba / ya no quiso salir más".

 

Caminando “la Calle la Zeida” imos beyendo t'a man cucha un conchunto de casas que parixen identicas, d'os lumers 26 t'o 8, y que nomás as reformas de cada dueño las esferenzia, son “las Casas Logadas” [9], edificadas en o sieglo XVIII como casas economicas en reximen de logadura t'a chen que s'eba amanando a bibir ta Cosuenda en ixos años y que no trobaba casas an abitar por a suya situgazión economica. Istas casas son de chicotas proporzions y a destribuzión tradizional d'as suyas fronteras ye d'un soportal de meyo punto, combertiu agora en cuasi totas en una simpla puerta, una chicota finestra, combertida agora en a mayoría en un balcón, y un chicot oculo denzima, combertiu agora en cuasi totas en un bentano adintelau. A suya destribuzión interna en totas ye identica, quitando as reformas de cada casa, patio en a dentrada, estrabilla t'o fundo y dimpués corral, escaleras t'o primer piso, cambra t'o corral ("la cambra"), cozina-minchador con fogaril de sulero t'a carrera ("el fogaril"), escaleras t'o segundo piso y granero ("la falsa"). Nomás las esferenzia la simetria, ye dezir, en belunas as escaleras y a estrabilla son t'a cucha y en belatras t'a dreita.

 

Iste conchunto encara alza os ráfels tradizionals en os lumeros 26, 22 y d'o 18 t'o 10 y os soportals tradizionals en o 14 y o 10. Ta l'atro costau d'a carrera tamién podemos apreziar un par de soportals más, antimás d'a chicota plaza, “la Replazeta la Zeida”, que s'ubre a metá d'a carrera. Dimpués encara podemos alufrar atro ráfel tradizional en o lumero 3 y atro soportal de meyo punto en l'1.

 

En plegando t'o cruze de “la Calle la Zeida” con “la Calle las Eras Yermas” podemos beyer atra chicota losa con o nombre d'a carrera. Puyaremos bels metros entalto, dica o lumero 17, casa tipo tradizional de l'antigo labrador de Cosuenda [10], d'o sieglo XVIII, y que conserba o suyo soportal de meyo punto, os suyos ráfels tradizionals y a suya frontera meyanamén conserbada, antimás de l'interior suya poco cambeau.

 

Tornaremos entabaxo podendo beyer más ráféls y bel arco de meyo punto zaboyau en bella frontera dica que plegamos cuasi ta “la Plaza la Iglesia”. T'a cucha, en o lumero 1, tenemos un amplo edifizio, que agora fa de “Bar Parroquial” [11] en lo cuálo ye menister almirar o suyo soportal de dentrada.

 

A l'inte de pisar a “la Plaza la Iglesia” si chiramos a bista t'a cucha mos trobamos con “la Canezilla”, estreita carrera que rispeta o perimetro d'a ilesia y que tiene dos chixoz arcos, de 1898 [12], que fan de contrafuerte t'a paret d'a ilesia.

 

En ista plaza mete ficazio l'edifizio d'a Ilesia d'a Nuestra Siñora d'os Ánchels [13], comenzipiau a edificar ta 1681 y consagrau ta 1686, orientada ent'o norte, con una somera frontera de ladriello, a dentrada en arco de meyo punto, dos reloches, uno de nueba obra de dudoso gusto y atro de sol restaurau y con os lumeros no muito alcordes con a frontera, y una esplendida torre con dos cuerpos cuadrangulars, acubillando lo segundo as campanas, refundidas ta 1911 con os nombres de “María de los Angeles”, ta la d'o norte, “Barbara”, ta la de l'ueste, “Bernabé” u “Balera”, ta la d'o meyodiya, la mayor con 734 qg., y “Petra”, ta la de l'oriente, la menor con 394 qg. (Ta beyer o Plano toristico d'a Ilesia pulsia astí). (Bersión orixinal en castellán)

 

Remata la torre un terzer cuerpo outogonal y una cupula colocada ta septiembre 1998 que asemella a l'antiga de 1911 que abió que desarmar.

 

Dentrando ta l'edifizio d'a Iglesia bi ha que baxar, primeramén, as escaleras que dan azeso t'o rezibidor. Trabesamos as puertas que mos deseparan d'a parti de culto y nomás dentrar logramos una ambiesta cheneral de l'Altar Mayor, o Pulpito, os bancos, as Capiellas y demás ornamentos d'a Ilesia.

 

Si chiramos a bista ent'a cucha y entalto beyeremos l'antigo orgán d'a Ilesia Alta, que se baxó ta ista atra adibindo-li l'aflautau.

 

Ta escomenzipiar a besita empezipiaremos caminando entabaxo de l'orgán y beyeremos t'a cucha una chicota puerta que da azeso t'o campanario y t'o coro, an se troba l'orgán y un gran fazistol que sirbiba ta leyer os libros con los que cantaba o coro. Normalmén ye zarrada.

 

Si continamos dreito trobamos a Capiella San Antón, con un retablo de fusta tallada, dorau y con tres imáxens, la zentral ye de San Antón, y l'altar.

 

A capiella siguién que mos trobamos ye la San Chusé, con un retablo dorau presidiu por a imachen de San Chusé y o Nino cullius d'a man y cuatro colunnas torniadas y rematau por una concha compostelana. Debán d'o retablo se troba l'altar.

 

Dimpués plegamos t'a Capiella la Birchen d'o Carmen, con atro retablo dorau muito adornau, presidiu por un cuadro, y con un foradet forrau de tierzopelo azul y estrelas doradas que alza una imaxen d'a Birchen d'o Carmen y o Nino. Tamién ista capiella tiene o suyo altar.

 

Entre ísta y a capiella siguién, debán, tenemos unas chicotas escaleras que dan azeso t'o pulpito, en alto, puesto do los mosens “lanzaban la pedricadera”.

 

En o forau siguién se troba la Capiella San Ramón con un estreito retablo con dos cuadros, uno de San Ramón, y cuatro colunnas torniadas y un chicot forau que acubilla la imaxen d'a Birchen d'a Cama. Preside ista capiella un altar y denzima d'íste una chicota imaxen d'o Sagrau Corazón.

 

Pegada ta ísta se troba la Capiella San Bernabé, con un gran retablo dorau y tres imáxens, la zentral de San Bernabé, restaurada ta l'año 2001, en aizión de pedricar. Iste altar estió inaugurau por Mosen Juan de Lario y Lancis ta 1753 y o zocalo de gaspe que rodía a San Bernabé estió trayiu d'as canteras de Fuenfría (Redolada d'a Xiloca) y o zocalo de piedra negra que soxeta o retablo se trayó de Calatorau (Baldexalón) y se bosó a 5 sueldos o palmo cubico.

 

Si pasamos por a chicota puerta que bi ha baxo lo Retablo San Bernabé plegamos t'a Capiella d'o Sagrau Corazón, do tenemos un foradet do se troba una imaxen con un Cristo portiando una Cruz, o Cristo Nazaret y una imaxen con un lión t'os suyos piez y con un libro y en aizión de leyer. En o zentro d'ista Capiella se troba una imaxen con un Cristo chazén, o Cristo a Cama, que se saca en as prozesions d'a Semana Santa, y, ta rematar, presidindo a Capiella la imaxen d'a Birchen de Mayo, que preside a Ilesia en ixe mes.

 

Antis de pasar ta l'Altar Mayor trobamos en o sulero una tumba con una lapida negra. I reposan as restas de Mosen Jerónimo Miravete, falleziu o 2 de chunio 1622, e ista tumba se trobaba orichinariamén en a Ilesia Alta, estanda baxada ta ísta cuan se construyó.

 

Preside a Ilesia l'Altar Mayor, d'os finals del sieglo XVII, con un retablo dorau d'estilo barroco, con cuatro colunnas torniadas y tres imáxens prenzipals, la d'o zentro a Nuestra Siñora d'os Ánchels y t'os costaus San Pietro y San Pablo.

 

Iste Retablo lo preside entalto un Cristo d'o sieglo XV que ye anterior a la construzión d'a Ilesia, ya que yera en a Ilesia Alta, y en o zentro suyo poseye un Sagrario d'oro y plata. En ista parti d'a Ilesia tamién trobamos a mesa que fa d'Altar, un cruzifixo d'estilo plateresco, d'o siglo XV, que tamién yera en a Iglesia Alta, a Pila Baltismal y tres conchuntos de bancos, uno t'os Capellans y dos t'as Autoridaz.

 

Pasamos t'a Capiella la Birchen d'os Dolors, sobria capiella con una imaxen d'ista Birchen, que se saca t'a Semana Santa, y un cuadro d'a Pasión de Cristo.

 

T'a cucha bi ha una puerta que comunica con a Sacristía y t'a dreita atra que comunica con a capiella siguién, pero que agora ye zarrada.

 

Asinas que salimos atra bez por l'Altar Mayor y plegamos t'a Capiella d'o Santismo Cristo con un retablo en dorau y negro con tres imáxens, la zentral d'un Cristo Cruzificau, de gran balura artistica y esprisión inmillorable en o rostro, y las d'os costaus d'a Birchen María y de San Chuan. Iste retablo se creye que tamién l'inauguró Mosen Juan de Lario y Lancis en a segunda metá d'o sieglo XVIII.

 

Pegada ta ísta ye a Capiella de San Antonio de Padoba con un pequeño retablo dorau con cuatro colunnas torniadas, dos lienzos, lo d'abaxo de San Antonio de Padoba y lo d'alto d'a Birchen d'a Inmaculada, y un altar.

 

A capiella siguién ye la San Miguel, con atro retablo dorau pleno d'atrapaziaduras y con dos cuadros, lo d'abaxo ripresentando a San Miguel. Iste cuadro ye datau d'o sieglo XVI y estió baxau d'a Ilesia Alta.

 

Pasamos t'a Capiella la Birchen d'o Rosario y en ella mos trobamos un sobrebuen retablo dorau con cuatro colunnas torniadas y pleno d'atrapaziaduras. Contiene tres imáxens, la zentral ye a Birchen d'o Rosario, ricamén atrapaziada con manto dorau a l'estilo d'ixe tiempo. Estió alquirida ta 1586 por a suya Clofaria y se trobaba en a Ilesia Alta. Iste Retablo se construyó ta 1713 y lo bosó a suya Clofaria, por a construzión y tallau 200 libras chaquesas y, por dorar-lo 280, y se creye que ye o millor de toz os retablos d'a Ilesia.

 

A capiella siguién ye la d'a Birchen d'o Pilar con un retablo dorau con cuatro colunnas torniadas y zinco imáxens, la zentral d'a Birchen d'o Pilar, las d'os costaus de San Chaime y San Roque y entalto atras dos imáxens más. Preside ista Capiella un altar.

 

Y t a rematar plegamos ta Capiella de San Chuan, con retablo tamién dorau y con tres imáxens, la zentral de San Chuan Ebanchelista y las d'os costaus de San Camilo y San Pascual. Como lo San Bernabé, iste retablo tamién estió inaugurau por Mosen Juan de Lario y Lancis ta 1753 y tamién o zocalo de gaspe que rodia a San Chuan estió trayiu d'as canteras de Fuenfría (Redolada d'a Xiloca) y o zocalo de piedra negra que soxeta o retablo se trayió de Calatorau (Baldexalón) y se bosó a 5 sueldos o palmo cubico.

 

Completan a Capiella un Cristo Cruzificau y os dos bustos más antigos, junto con a imaxen d'a Birchen d'o Rosario y o Cristo de l'Altar Mayor, que bi ha en Cosuenda. O busto San Bernabé, encargau ta l'año 1600 t'a Ilesia Alta, la cuála presidiba, y o busto San Chuan de l’Armita, encargau en o mesmo año por a suya Clofaria y que presidiba l'Armita San Chuan.

 

Salindo d'ista Capiella plegamos t'as puertas que mos han dau dentrada ta l'interior d'a Ilesia y dende iste puesto podemos tornar a apreziar una ambiesta cuasi completa de tot o conteniu y fer una gambadeta por o zentro contemplando los teitos, cupulas, bentanals y tamién, por qué no, l'alleroso estau en que se troban belunas d'as partis suyas.

 

Feito ísto podemos tornar de nuebo t'a plaza y chirando t'a cucha podremos beyer “el Mercau” [14], edifizio cubierto que fa de lonxa en os diyas de plebia, construyiu por a metá d'o sieglo XX, de ladriello y con barios arcos, tanto a la dentrada como en os bentanals. Contiene tres chicoz cartels toristicos.

 

Dimpués mos tornamos a trobar con “el Puente la Plaza”, una chicota carrera paralela a o río, “l'Estrecho”, y deseparada d'íste por o muro d'esfensa, empezipiau a construyir t'os finals d'o sieglo XVII ta esfender a ilesia de esdebenideras garonas. Continamos por a Plaza entalto dica trobar-mos en a confluyenzia d'ísta con dos carreras.

La de debán, “el Barranquillo” u Calle de San Bernabé, rispeta o trazau d'un antigo barranco dito “de la Oya” u “de las Chotas” que por a suya periglosidá en grns tormentas tubo que estar esbarrau por meyo d'una canal por os arredols d'o Lugar.

No iremos por ísta sino por l'atra carrera que contina t'a cucha, “la Calle la Balsa”, ufizialmén Calle de San Cristóbal, dentrando en “el Rabal de la Fuente”, empezipiau a edificar en o sieglo XVII.

Nomás dentrar, t'a man cucha, tenemos “la Capilleta” [15], d'o sieglo XVII, chicota fendida en a paret d'una casa y que acubillaba una imachen de fusta, agora ye tapada y menazada d'espaldadura por a ruina en que se troba l'edifizio suyo. Continamos entre bel soportal y rafels tradizionals entalto y cuan s'estreita la carrera plegamos ta unos ronals.

 

En iste solar se trobaba dica abril de 2003 “la Casa la Fuente” [16], d'o sieglo XVIII, atra d'as cuatro casas siñorials de Cosuenda, con “la Casa Gonzalo”, “la Casa las Bayonas” y “la Casa Zertales”, que puyaremos dimpués.

 

Iste enorme casalizo se carauterizaba por o suyo soportal de piedra negra rematau por o suyo escudo nobiliario, as suyas balconadas, tanto ta “la Calle la Fuente” como ta "la Replazeta la Fuente", os suyos ráfels, a suya frontera y tamién as casas mugans, d'o serbizio, que interiormén feban un conchunto de corredors y de cambras que las comunicaban entre si.

 

T'a dreita tenemos en una casa, tamién d'o sieglo XVIII, que agora ye a “Casa Rural Natura” [17].

 

Una miaja más t'alto, t'a cucha an remantan os ronals, bi eba una chicota casa, que en os suyos zaguers tiempos eba estada desabitada y dimpués eba estada las estrabillas de “la Casa la Fuente”. Ista casa por a suya sobriedá y trazas se podeba cullir como a casa tipo tradizional de l'antigo chornalero de Cosuenda [18].

 

Si continamos entabán en a casa siguién tenemos una polida balconada [19], que da ta l'atro costau d'a casa en “el Barranquillo la Balsa”, y poco dimpués plegamos ta l'altaria de “la Casa Zertales” [20], d'o sieglo XVIII, zaguera casa solariega que mos queda por beyer, con o suyo soportal, escudo, bentanals y frontera, anque ista zaguera prou cambeada por una reforma que s'acometió ta l'estiu de 2002.

 

En os arredols d'ista casa tamién trobamos barios soportals más de meyo punto, ráfels tradizionals y bel respiradero en o sulero de bella bodega casera.

Tornamos entabaxo, por do emos beniu, dica os ronals de “la Casa la Fuente” y chiramos t'a dreita por “la Calle la Fuente” dica la replazeta omonima.

Plegando-ie, t'a cucha, encara podemos alufrar un arco de meyo punto de dentrada zaboyau en una puerta y un mija más debán trobamos “la Fuente” [21], con os suyos tres caños, dos doraus y “el Caño Negro”, urbanizada t'os finals d'o sieglo XVII y restaurada, chunto con “el Puente la Fuente” con dudoso gusto ta l'año 2003.

 

Dimpués de refrescar-mos en “la Fuente” cruzamos o Río Algairén por “el Puente la Fuente” [22], puen edificau t'os finals d'o sieglo XVII ta soluzionar o paso d'as caballerías y carruaches d'un costau ta l'atro d'o río, ya que a o construir a ilesia y amenistar d'os muros d'esfensa ta ebitar a suya posible inundazión, istos muros impidión o bado que se reyalizaba por o río dica ixe inte, tenendo que construir dos puens elebaus, “el Puente la Plaza”, piatonal, y “el Puente la Fuente”, t'os emplegos ya comentaus, creyando un conchunto urbanistico, os dos puens y o muro, complementario y contemporanio a la ilesia.

 

“El Puente la Fuente”, chunto con “la Fuente” y “la Casa la Fuente”, trazaban uno d'os conchuntos más importans d'Aragón de l'arquiteutura tradizional zebil d'o Barroco d'os finals d'o sieglo XVII dica la disparidura d'a zitada casa y a restaurazión de “la Fuente” y “el Puente la Fuente”, tresbatindo d'ista traza gran parti d'a suya balura tanto artistica, como istórica, antimás d'a tresbatidura d'a recreyazión de tradizions, puesto que os muros espaldaus mos endicaban ta que serbiba “la Fuente”, antimás de ta surtir d'augua t'os bezins que ta ella s'amanaban, t'a creyazión y enlaze d'esdebenideras parellas, ya que cuan cayeba la tardi se i amanaban as diferens collas de mozos y mozas, debampasaus nuestros y por lo tanto grazias a ellos somos aquí, ellas ta recullir l'augua t'as casas y ellos ta cobrar o bin d'o chornal de “la Casa la Fuente” y de paso ta establir güelladas de complizidá entre ellos mientres yeran  asperando lo suyo redolín sentaus en os suyos muros.

 

Dimpués de baxar por a cucha de “el Puente la Fuente” plegamos ta l'altaria de “la Casa Lugar” [23], edifizio restaurau ta 1986, y que, anque agora no tienga muita balura arquiteutonica, si que tiene muita istorica, pues o suyo solar acubilló a l'antigua Armita San Chuan, como emos dito a o prenzipio. Ista armita s'allenó a la Reutoría de Cosuenda en a Desamortizazión de Mendizábal de 1836, pasando a estar garchola, escuelas, torils y, de zaguero, seide d'o Conzello. As parez de l'armita  yeran muito simplas y las remataba un zimbalet denzima d'a puerta y en l'interior teneba tres altars: lo zentral, de lienzo, adedicau ta San Chuan Ebanchelista, lo d'o costau d'a epistola, de talla, con una imachen d'a Nuestra Siñora, d'escultura dorada, y ta l'atro costau un cuadro sobre tabla ripresentando a Santa Ana y una escultura de San Colás. Tamién se bi apedecó, o 3 d'otubre 1672, a Mosen Pablo Romeo, promotor d'o “Tratado de la Unión”.

 

Y con ísto, ya que somos de nuebo en “la Plaza’l Mercau” [1], damos por rematada ista Ruta de "la Unión". Asperamos que lis aiga cuacau.

 

 

TORNAR

 

Ir-ne t'a bersión orixinal